NMF
Nationale maritieme faciliteiten
Voor mariene onderzoekers zijn onderzoeksschepen en bijbehorende apparatuur essentiële hulpmiddelen. In Nederland worden de onderzoeksschepen en zeegaande apparatuur onderhouden, geëxploiteerd en beheerd door de Nationale Mariene Faciliteiten (NMF), onderdeel van NWO-I Koninklijk NIOZ. NMF exploiteert drie schepen: één voor de open zee, één voor de Nederlandse kust en één voor binnenwateren, ten behoeve van de maritieme onderzoeksgemeenschap in Nederland en via de Ocean Facilities Exchange Group (OFEG) op mondiaal niveau. Naast de schepen hebben onderzoekers toegang tot grote apparatuur voor observatie, experimenten en bemonstering op zee en de benodigde technische ondersteuning om de apparatuur te bedienen.
Infrastructuur en gebruikersdiensten
De belangrijkste activiteiten en diensten van het NIOZ NMF omvatten de exploitatie en het beheer van drie onderzoeksschepen die zijn uitgerust met de modernste technologie, waardoor toegang wordt geboden tot gespecialiseerde onderzoeksapparatuur voor het verzamelen van gegevens uit het mariene milieu, zoals water- en bodemmonsternemers, gespecialiseerde laboratoriumcontainers, onderwatersensoren, autonome voertuigen en andere instrumenten voor het meten van fysische, chemische en biologische parameters. Dit omvat het inzetten van apparatuur en het uitvoeren van metingen aan boord tijdens specifieke expedities op zee, evenals langetermijnmonitoring via offshore-inzet. De activiteiten omvatten het hele proces van het verzamelen tot het archiveren van de gegevens, in samenwerking met het onderzoeksgegevensbeheerteam van NIOZ.
Het NIOZ NMF is ook verantwoordelijk voor de coördinatie van logistieke ondersteuning voor interdisciplinaire onderzoeksprojecten ter ondersteuning van mariene wetenschappers en voor nationale en internationale samenwerkingsverbanden. Het NIOZ NMF is het contactpunt voor internationale samenwerkingsverbanden met vergelijkbare infrastructuren via structuren als OFEG, ERVO en IRSO en databases (zoals SeaDataNEt).
Als onderdeel van de vernieuwing van de Nederlandse onderzoeksvloot zal het oceaanvaartuig RV Pelagia in 2025 buiten dienst worden gesteld en worden vervangen door RV Anna Weber-van Bosse. Het nieuwe multifunctionele, oceaanwaardige schip zal wereldwijd in alle oceanen opereren, met uitzondering van ijsbreekcapaciteiten. Naast de RV Pelagia bestaat de vloot uit de RV Wim Wolff, die sinds 2024 in gebruik is en speciaal is gebouwd voor de Nederlandse kust, en de RV Adriaen Coenen, die sinds 2022 in gebruik is, een klein schip dat wordt gebruikt voor eendaagse expedities, voornamelijk in de Waddenzee.
Voorbeelden/beschrijving van het soort onderzoek
Het NIOZ NMF is verantwoordelijk voor het leveren van infrastructuur en middelen voor marien en oceanografisch onderzoek in Nederland door middel van de exploitatie van een reeks faciliteiten die het wetenschappelijk onderzoek van de kustwateren en open oceanen ondersteunen. Deze omvatten de exploitatie van drie onderzoeksschepen en mariene poolapparatuur. Het oceaanwaardige RV (momenteel RV Pelagia, dat eind 2025 met pensioen gaat) vaart het hele jaar door op alle oceanen, met uitzondering van de poolgebieden. Het kustvaartuig RV Wim Wolff vaart voornamelijk in de Waddenzee en Zeeland en kan tot 20 zeemijl uit de kust opereren, waardoor het mogelijk is om onderzoek te doen in de windparken. Naar verwachting zal een steeds groter deel van het werk worden uitgevoerd door autonome vaartuigen, zoals gliders en AUV's. De onderzoeksactiviteiten omvatten, maar zijn niet beperkt tot, het nemen van water- en sedimentmonsters voor het verzamelen van chemische, fysische en biologische gegevens, het plaatsen /terugwinnen /onderhouden van platforms voor langetermijnmonitoring (bijv. boeien en afmeerpunten), het plaatsen/terugwinnen van zeegaande apparatuur (bijv. landers, gliders enz.), experimenten en metingen aan boord (bijv. specifieke laboratoriumcontainers) en onderzoeken van de zeebodem.
De schepen maken gebruik van de door NIOZ zelf ontwikkelde software "Shipsdata" voor het verzamelen van metadata. Het derde schip, de RV Adriaen Coenen, is een klein binnenvaartschip dat voornamelijk wordt gebruikt voor eendaagse bemonsteringsreizen, voornamelijk in de Waddenzee. De deelnemers aan de expedities zijn voornamelijk mariene onderzoekers uit Nederland die onderzoek doen naar de kust en de open oceaan. Door internationale samenwerkingsverbanden (voornamelijk het bovengenoemde OFEG en projecten zoals EUROFLEETS) worden de scheepstijd en apparatuur ook regelmatig gedeeld met internationale organisaties, waardoor de capaciteit en mogelijkheden worden uitgebreid.
Hoe krijgt u toegang tot de infrastructuur?
Onderzoeksschepen worden gebruikt om via expedities toegang te krijgen tot specifieke onderzoeksgebieden, regio's, stations en onderzoeken. De apparatuur wordt gebruikt voor fysieke bemonstering (bijv. water-, sedimentmonsters), hydroakoestiek, videobeelden enz. De apparatuur wordt ook gebruikt bij inzet voor digitale gegevens, bijv. platforms voor langetermijnmonitoring, afmeerpunten en landers. Autonomie en robotica worden gebruikt voor digitale gegevens, hydroakoestiek, beeldmateriaal en fysieke bemonstering (ROV). Het NIOZ-team voor onderzoeksgegevensbeheer (RDM) valt niet rechtstreeks onder NMF, maar gegevensverzameling en -toegang bestaan naast elkaar via software genaamd ""Shipsdata"" en de interne database DAS.