NICAS
Netherlands Institute for Conservation+Art+Science+
Het Netherlands Institute for Conservation+Art+Science+ (NICAS) is een interdisciplinair onderzoeksnetwerk dat de disciplines conservering, (kunst)geschiedenis en natuurwetenschappen verenigt en zich richt op de toegankelijkheid, presentatie en het behoud van cultureel erfgoed. De belangrijkste locatie is het Ateliergebouw in Amsterdam, en de oprichtende partners zijn het Rijksmuseum, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Universiteit van Amsterdam en de Technische Universiteit Delft. NICAS initieert, stimuleert en faciliteert innovatief onderzoek naar de aard en context van veranderingsprocessen in cultureel erfgoedobjecten, en fungeert als een instituut voor geavanceerde studie van de geschiedenis van materialen.
Infrastructuur en gebruikersdiensten
De bestaande infrastructuur is geconcentreerd in het Ateliergebouw in Amsterdam. Deze infrastructuur wordt intensief gebruikt door de oprichtende partners van NICAS en door medewerkers en partnerinstellingen die zich met specifieke vragen of problemen tot NICAS wenden. De instrumentele faciliteiten van de laboratoria in het Ateliergebouw beschikken over geavanceerde apparatuur voor XRF (zowel laboratorium- als draagbare XRF), XRD, py-GC/MS, UPLC, ESI-MS, ionenchromatografie, SFEG-SEM/EDX met hoog en laag vacuüm, ATR-FTIR-microscopie, FTIR, een draagbare Raman-spectrofotometer van 785 nm en laboratorium-Raman-microscopie, RTI, FORS, microfadeometrie, colorimetrie, IRR, röntgenbeeldvorming, macro-röntgenfluorescentiescanner, reflectiebeeldcamera’s (400–1000 cm⁻¹ en 1000–2500 cm⁻¹), faciliteiten voor kunstmatige veroudering en uitgebreide faciliteiten voor onderzoeksmicroscopie en -fotografie.
De NICAS-partners bieden toegang tot onderzoeksfaciliteiten en geavanceerde technieken die zich buiten het Ateliergebouw bevinden, zoals onderzoeksfaciliteiten en chemielaboratoria die goed zijn uitgerust voor (in)organische syntheses, röntgenabsorptiespectrometers, enkelkristaldiffractometers, XRD-scanners, OCT, laserspeckle-beeldvorming, differentiële scanningcalorimeters, NMR-instrumenten; en laboratoria die zijn toegelegd op GC, GC/MS en HPLC.
De dienstverlenende functie voor het bredere werkveld wordt verder ontwikkeld. NICAS zal faciliteiten en expertise toegankelijk maken voor een groot aantal kleinere entiteiten in de sector van het cultureel erfgoed. Het zal vervolgens fungeren als een experimenteel centrum voor de ontwikkeling van baanbrekende technieken en fundamentele kennis, die vervolgens in de praktijk kunnen worden getest en toegepast op het niveau van de eindgebruikers in instellingen voor cultureel erfgoed.
Voorbeelden/beschrijving van het soort onderzoek
De centrale kwestie binnen de NICAS-infrastructuur is de voortdurende ‘biografie’ van het object. De infrastructuur wordt gebruikt om de objecten zo gedetailleerd mogelijk te analyseren, waarbij wordt vastgesteld hoe en met welke materialen het is vervaardigd, wat de oorspronkelijke context van de vervaardiging was (zowel in materiële als in sociaal-culturele zin), en hoe het object er oorspronkelijk waarschijnlijk heeft uitgezien. Vervolgens wordt een vergelijking gemaakt met de huidige toestand van het object, waarbij wordt vastgesteld hoe het in de loop van de tijd is veranderd en – door de beschikbare informatie met behulp van wiskundige modellen te extrapoleren – hoe het in de toekomst zal veranderen. De uiteindelijke vraag is dan welke maatregelen we kunnen nemen om veranderingsprocessen duurzaam te beheersen, teneinde deze objecten voor toekomstige generaties te behouden.
Het onderzoek naar objecten van cultureel erfgoed is een grote uitdaging, aangezien kunstwerken uniek zijn en vaak bestaan uit heterogene materialen met verschillende geschiedenissen en mechanismen van veroudering en afbraak. Dit stelt extra eisen aan de analytische apparatuur die wordt gebruikt om gegevens over de objecten te verzamelen. Er worden nieuwe analysemethoden ontwikkeld om onderscheid te maken tussen verschillende lagen en uiterst kleine verschillen in chemische samenstelling. Dit vraagt zowel om nieuwe, niet-destructieve apparatuur als om innovatieve combinaties van bestaande analytische apparatuur.
De analyse van afzonderlijke objecten levert grote hoeveelheden gegevens op vanwege het aantal en de gevoeligheid van de gebruikte methoden. Bovendien maakt de diversiteit van de datasets die voor dit soort onderzoek worden gebruikt en gegenereerd (‘rommelige’ gegevens), de integratie van datawetenschap noodzakelijk voor het samenvoegen en opsplitsen van datasets, en om deze zichtbaar en bruikbaar te maken voor onderzoekers en eindgebruikers (museum- en erfgoedprofessionals).
Hoe krijgt u toegang tot de infrastructuur?
Toegang tot de infrastructuur wordt momenteel per geval beoordeeld voor individuele onderzoeksprojecten. Toegangsverzoeken worden beoordeeld op hun geschiktheid voor de NICAS-onderzoeksagenda en de beschikbaarheid van bundeltijd en expertise. Verzoeken kunnen vraaggericht of apparatuurgericht zijn. Als gebruikers al weten tot welke specifieke instrumenten zij toegang willen hebben, vermelden zij dit in hun aanvraag, samen met de vraag(en) waarop zij een antwoord willen krijgen. Gebruikers kunnen ook een aanvraag indienen met een vraag (over een object of een groep objecten). Voor deze laatste categorie zullen de Wetenschappelijke Werkgroep van NICAS en de bijbehorende onderzoekers bepalen welke analysemethoden de meeste kans op resultaten bieden.