EHT
Event Horizon Telescope
De Event Horizon Telescope is een netwerk van radio-observatoria over de hele wereld. We koppelen de gegevens die door elke afzonderlijke telescoop worden gemeten digitaal aan elkaar om alle antennes te verbinden tot een 'interferometer': een enkele virtuele telescoop ter grootte van de aarde. Dankzij deze techniek heeft de EHT het hoogste oplossend vermogen in de astronomie en is het het enige instrument dat zwarte gaten in beeld kan brengen. Nederlandse wetenschappers spelen een leidende rol in de aansturing en wetenschappelijke output van de EHT en we werken momenteel aan de bouw van onze eigen Nederlandse telescoop in Namibië – de Africa Millimetre Telescope – om ons aan te sluiten bij de EHT.
Infrastructuur en gebruikersdiensten
De EHT bestaat momenteel uit twaalf afzonderlijke observatoria: de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), het Atacama Pathfinder Experiment (APEX), de James Clerk Maxwell Telescope (JCMT), de Large Millimeter Telescope Alfonso Serrano (LMT), de IRAM 30 m
Telescope, Submillimeter Array (SMA), Submillimeter Telescope (SMT), South Pole Telescope (SPT), Kitt Peak Telescope, Northern Extended Millimetre Array (NOEMA), Greenland Telescope (GLT) en telescopen van het Korean VLBI Network (KVN). Naar verwachting zullen in de nabije toekomst nog meer telescopen zich bij de EHT aansluiten. Observatievoorstellen worden beoordeeld door het ALMA-peerreviewsysteem. Voor geaccepteerde voorstellen worden EHT-observaties gepland in een periode van ongeveer twee weken in maart/april, waarbij een aantal observatieruns wordt gestart op basis van goede weers- en observatieomstandigheden bij elk van onze telescopen. Een enkele observatieronde duurt ongeveer 18 uur, waarin we petabytes aan gegevens verzamelen van alle telescopen. Deze gegevens worden opgeslagen op harde schijven en later verzonden naar twee centrale correlatiecentra (supercomputers) in het MIT Haystack-observatorium en het Max Planck Instituut voor Radioastronomie. De gegevens worden na correlatie naar de gebruikers gestuurd, namelijk de hoofdonderzoekers van de ALMA-voorstellen. Als de hoofdonderzoekers geen deel uitmaken van de EHT-samenwerking, moeten zij ervoor zorgen dat de andere EHT-observatoria naast ALMA aan de waarnemingen deelnemen. De gecorreleerde gegevens hebben een omvang van enkele terabytes, worden voor onbepaalde tijd opgeslagen in de archiefservers van ALMA en EHT en worden een jaar na voltooiing en volledige verificatie van de correlatie openbaar gemaakt.
Voorbeelden/beschrijving van het type onderzoek
Het belangrijkste wetenschappelijke doel van de EHT is het in beeld brengen van zwarte gaten. Voor de actieve galactische kernen met lage lichtkracht (superzware zwarte gaten in het centrum van sterrenstelsels die materie met een relatief lage snelheid accretie) M87* en het centrum van ons eigen sterrenstelsel Sagittarius A* heeft de EHT de millimetergolfemissie in de directe omgeving van de zwarte gaten opgelost. Deze emissie wordt geproduceerd door synchrotronstraling en vormt een karakteristieke ringvormige structuur met een donkere vlek in het midden. Deze schaduw van het zwarte gat is een duidelijk teken van de aanwezigheid van een waarnemingshorizon en stelt ons in staat om de algemene relativiteitstheorie (GR) te testen. Bovendien kunnen we de lanceringsgebieden bestuderen van extragalactische radiostralen die worden geproduceerd door een grote steekproef van superzware zwarte gaten. In combinatie met de waarnemingen op horizon-schaal kunnen we de fysica van stralen, accretie op compacte superzware objecten, plasmafysica in extreme astrofysische omstandigheden en GR bestuderen.
Toegang tot de infrastructuur
Gebruikers kunnen voorstellen indienen via het peer-reviewed ALMA-voorstelsysteem: https://almascience.nrao.edu/proposing/call-for-proposals . De gegevens zijn toegankelijk via het ALMA-wetenschapsarchief: https://almascience.eso.org/almadata/ec/eht/ .