CLARIAH-NL
Gemeenschappelijke laboratoriumonderzoeksinfrastructuur voor de kunsten en geesteswetenschappen
CLARIAH-NL is een gedistribueerde infrastructuur van belangrijke digitale diensten die bij verschillende instituten worden gehost en waarmee onderzoekers met digitale tools toegang hebben tot een breed scala aan tekstuele, gestructureerde en (audio)visuele datasets, die ze kunnen verrijken, analyseren en visualiseren. CLARIAH-NL faciliteert kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar taal, literatuur, media en cultuur vanuit een langetermijnperspectief. De componenten bieden diensten, gegevens, tools en leermateriaal voor kunst- en geesteswetenschappen, zoals taalkunde, mediastudies, tekststudies, literatuurwetenschap en geschiedenis. Ineo fungeert als centrale hub en toegangspunt voor wetenschappers en geïnteresseerde derden.
Infrastructuur en gebruikersdiensten
De CLARIAH-NL-infrastructuur is de Nederlandse vertegenwoordiging van de CLARIN- en DARIAH-ERIC's en ondersteunt divers onderzoek op het gebied van taalkunde, digitale geesteswetenschappen, media, literatuur, geschiedenis en historische sociale wetenschappen. Het biedt toegang tot datasets, geavanceerde tools en veilige omgevingen voor data-analyse en -onderzoek via verschillende faciliteiten en diensten. Belangrijke onderdelen van CLARIN-NL zijn online applicaties voor lexica, software en diensten om corpora online te brengen, taalkundig zoeken in grote geannoteerde tekstcorpora, taalkundige annotatie en evaluatie voor historisch Nederlands (GaLAHaD), het Taalarchief, tools voor tekstannotatie en webservices voor automatische spraakverwerking. Belangrijke onderdelen van DARIAH-NL zijn onder meer Linked Open Data, tools voor het creëren en opvragen van deze gegevens (bijv. grlc, burgerLinker) en datasets voor het analyseren van langetermijntrends in menselijk gedrag (bijv. HSNDB.nl-bronnen). De Media Suite Course Registry en het CLARIAH SSHOC-NL-trainingsprogramma zijn bedoeld om universitair docenten en studenten te helpen bij het gebruik van de beschikbare digitale collecties en tools. KNAW-DANS, KNAW-HuC, KB Nationale Bibliotheek, Beeld en Geluid en tal van PDI-SSH-projecten werken nauw samen om diensten aan te bieden zoals Data Stations, FAIR-depotpijplijnen, uitgebreide digitale tekstcollecties, de Media Suite en Twitter-repositories, samen met generieke multimodale annotatietools, waaronder spraakherkenning, computervisie, OCR/HTR, tools voor taalkundige analyse, redactionele tools, workflows voor het verwerken van persoonsnamen, historische plaatsen, beveiligde omgevingen voor het werken met beschermde gegevens en 3D-modelleringsinstrumenten.
Voorbeelden/beschrijving van het soort onderzoek
De CLARIAH-onderzoeksinfrastructuur stelt wetenschappers uit verschillende disciplines – variërend van taalkundigen tot economische en culturele historici en mediawetenschappers – in staat om (interdisciplinair) onderzoek te doen met innovatieve tools en schaalbare gegevens. Het stimuleert trans- en crossmediaal onderzoek naar thema's als maatschappelijke representatie, gender, migratie, publiek discours en klasse, van de 17e eeuw tot nu. De infrastructuur ondersteunt zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek, omdat het onderzoekers in staat stelt om in te zoomen (close reading en andere traditionele methoden uit de geesteswetenschappen) en uit te zoomen (distant reading en andere methoden uit de digitale geesteswetenschappen). Het ontwerp van de infrastructuur maakt een kritische benadering van gegevens en instrumenten mogelijk, waardoor wetenschappers op ethische wijze kunnen reflecteren op de voordelen en valkuilen van onderzoek met digitale gegevens en methoden, zoals mogelijke vooringenomenheid in collecties van cultureel erfgoed. Bovendien ondersteunt de infrastructuur nieuwe soorten verbeterde publicaties, waaronder dataverhalen en 3D-publicaties. De CLARIAH-infrastructuur breidt haar reikwijdte uit door gegevens en tools van zowel CLARIAH als ODISSEI te integreren in het SSHOC-NL-project. Deze verbetering vergemakkelijkt onderzoek naar complexe en urgente maatschappelijke vraagstukken vanuit sociologisch, cultureel en historisch perspectief.
Hoe krijgt u toegang tot de infrastructuur?
Een groot deel van de infrastructuur en gegevens is openbaar toegankelijk en kan door iedereen worden gebruikt. Om de toegang tot onderzoekstoepassingen en datasets veilig te beheren, maakt de infrastructuur gebruik van federatieve authenticatie- en autorisatiemechanismen zoals SURFconext en SRAM. Aanvankelijk werden deze protocollen toegepast om gesloten datasets met privacy- of auteursrechtbeperkingen te beschermen, zodat aan wettelijke en ethische normen werd voldaan. Omdat men inzag dat er behoefte was aan een betere tracking van het infrastructuurgebruik en verbeterde beveiliging, worden deze mechanismen nu op grotere schaal geïmplementeerd. Deze uitbreiding vereenvoudigt de inlogprocessen, verbetert de monitoring van gebruikersactiviteiten en zorgt voor consistente beveiligingsmaatregelen, waardoor een veilige en efficiënte onderzoeksomgeving wordt bevorderd.